قرار داده - خروج از محلّ كلام است . « 1 » مرحوم طبرسى رحمه الله نيز در « الإحتجاج » « 2 » روايت مفصّلى را نقل مىكند كه خداوند متعال در ذيل اين آيهء شريفه فرموده است : « وذلك حكمي في جميع الأمم : أن لا أكلّف خلقاً فوق طاقتهم « 3 » ؛ بر مردم بيشتر از توانشان تكليف نمىكنم . » و يا در صحيحه هشام آمده است كه : « . . . هشام بن سالم ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : أللَّه أكرمُ مِن أنْ يُكلّف الناس مَا لا يُطيقون . . . « 4 » ؛ خداوند بزرگوارتر از آن است كه مردم را بيشتر از توانشان تكليف كند . » البته مرحوم طبرسى رحمه الله در « مجمع البيان » در مورد معناى آيهء شريفه مىنويسد : « وقيل : إنّ معنى قوله « إِلَّا وُسْعَهَا » إلّايسرها دون عسرها » « 5 » ؛ نقل شده است كه منظور از « وُسع » در اين آيهء شريفه « يُسر » مىباشد . لكن اين قول مردود است ؛ چرا كه اكثر لغويين « وسع » را به « طاقت ، قدرت و توانايى » معنا كرده‌اند و نه « سهل و آسان » ؛ بنابراين ، به نظر مىرسد در بحث ما ، نمىتوان به اين قسمت از آيهء شريفه براى لاحرج استدلال نمود . امّا قسمت دوّم آيهء شريفه كه بيان مىدارد : « رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ و عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا » . در مقام دعا است و بر حسب آن چه در شأن نزول اين آيهء شريفه وارد شده ، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم در شب معراج تقاضا و دعا مىكردند ، خداوند متعال نيز درخواست‌هاى آن حضرت را اجابت مىفرمود . در روايتى كه در ذيل آيهء شريفه آمده است ، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مىفرمايند : « لمّا انتهيت إلى محلّ سدرة المنتهى . . . فقلت : « رَبَّنَا لَاتُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا » ، وقال اللَّه : لا أوآخذك . فقلت : « رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ

--> ( 1 ) . السيّد مير عبدالفتّاح الحسينى المراغى ، العناوين ، ج 1 ، ص 287 . ( 2 ) . احمد بن على بن ابىطالب الطبرسى ، الإحتجاج ، ج 1 ، ص 497 ، ش 127 . ( 3 ) . همان ، ص 526 . ( 4 ) . محمّد بن يعقوب الكلينى ، اصول الكافى ، ج 1 ، صص 214 و 215 ، كتاب التوحيد ، باب الجبر و القدر و الأمر بين الأمرين ، حديث 14 . ( 5 ) . الفضل بن الحسن الطبرسى ، مجمع البيان فى تفسير القران ، ج 2 ، ص 229 .